روزگاران

روز وصل دوستداران ياد باد

ياد باد ان روزگاران ياد باد

کامم از تلخي غم چون زهر گشت

بانگ نوش شاد خواران ياد باد

گر چه ياران غافلند از ياد من

از من ايشان را هزاران ياد باد

مبتلا گشتم در اين بند وبلا

کوشش ان حق گزاران ياد باد

گر چه صد رود است از چشمم روان

زنده رود و باغ کاران ياد باد

به نظر من از17 برخوردی که بین مسلمین و مشرکین روی داد فقط در دو مورد( غزوه احد و بدر ) جنگ روی داد که آنهم فقط در جنگ بدر پیروزی نصیب مسلمین شد و در جنگ احد پیروزی از آن مشرکین نشد به این دلیل که در حمراء الاسد از ادامه جنگ ترسیدن و به مکه بازگشتند . اما از 15 برخورد دیگر نمی توانیم از جنگ صحبت کنیم چه برسد به پیروزیشان حکم کنیم ! اگر جنگ به معنای کشتار دو نیروی نظامی آماده باش بدانیم آنوقت می توانیم از پیروزی و شکست صحبت کنیم . بهتر است در ۹ برخورد مذکور به غیر از احد و بدر اسمشان را شبیخون یا غارت گری یا یک عملیات محاصره ناموفق ( جنگ خندق ) بنامیم . در سریه ی عبیده بن حارث اگر چه یک تیر انداخته شد ولی جنگ و خونریزی روی نداد . سریه ی عبدالله بن جحش ابتدا یک ماموریت جاسوسی بود که برخلاف سفارش پیامبر به خونریزی و غارت کاروان بازرگانی مکیان انجامید اگر چه بعد از سوی پیامبر مورد تایید قرار گرفت . سریه قرده نیز حمله ی زید بن حارثه به کاروان بازرگانی مکیان بود . جنگ خندق هم اگر چه رویداد مهمی بود و می رفت که جنگ بزرگی شکل بگیرد ولی اتفاق خاصی نیفتاد و حداکثر کشته شدگان 10 تا 15 نفر بود . در مورد سریه زیدبن حارثه اطلاعی ندارم ولی در مورد فتح مکه باید بگویم که باز جنگی رخ نداد چرا که یک حرکت غافلگیرانه از سوی پیامبر بود و فرصت آمادگی نظامی را به مکیان نداد . غزوه السویق نیز شبیخونی بیش ، از سوی ابوسفیان نبود که بلافاصله فرار کرد .

از آنجا که صفویان در میان مردم مشروعیت خاصی داشتند کمتر کسی می توانست بدون وابستگی نسبی به آنها به پادشاهی برسد . به همین علت بود که نادر شاه و کریم خان زند خود را وکیل الدوله و وکیل الرعایا نامیدند . نادرشاه در ابتدای حکومت خود به مدت 4 سال خود را وکیل الدوله کودکی به نام شاه عباس سوم می دانست . ولی بعد او را کنار زد و و رسما پادشاه ایران شد که از آن به بعد شورشهایی که طرفدار خاندان صفوی بود به پا شدکه نادر آنها را سرکوب کرد ولی با اینحال نادر تصمیم گرفت که پسرش با  دختر شاه طهماسب صفوی ازدواج کندتا نوه اش شاهرخ نسب صفوی داشته باشد و برای جانشینی خاندانش مشکلی در اینده پیش نیاید  .

 به همین شکل کریم خان زند خود را وکیل شاه اسماعیل سوم نوجوان صفوی می دانست که در واقع در دربار او زندانی بود . بنابراین کریم خان زند از نظر مردم ان زمان مشروعیت برای پادشاهی نداشت به همین خاطر خود را وکیل الرعایا نامید .

.

مهدی آذر : وزیر توده ای دولت مصدق

مرتضی آزموده : وزیر اقتصاد ملی رزم آرا

ابوالفضل آل بویه : معاون وزارت علی شایگان

عبدالحمید زنگنه : وزارت معارف ساعد ، رزم ارا که توسط دانشجوئی کشته شد .

محمد حسن ادیب : بنیانگذار طب قانونی در ایران

شمس الدین امیر علائی : وزیر کشاورزی احمد قوام ، وزیر دادگستری حسین علا ، وزیر اقتصاد ملی مصدق

مهدی بازرگان : رئیس دانشکده فنی

مظفر بقائی : وکیل مجلس

احمد بهمنش : نویسنده و مترجم کتاب های تاریخی

علی اصغر پور همایون : وزیر مشاور امینی ، اقتصاد ملی زاهدی ، بازرگانی شریف امامی

حسین پیرنیا : نویسنده کتاب ( متخصص نفت )

کاظم جفرودی : سناتور

احمد خان حامی : پدر علم پل و راه

کاظم حسیبی : وکیل دوره هفدهم

محمد علی حکمت : برادر علی اصغر حکمت و همنشین صادق هدایت

یدالله سحابی : زمین شناس

کریم سنجابی : حقوق دان

علی شایگان : حقوق دان

لطفعلی صورت گر : منخصص در تاریخ ادبیات انگلیسی

 ابراهیم خلیلی : وزیر کار مصدق

منصور عطائی : کفیل وزیر کشاورزی مصدق

فریدون کشاورز : دکتر طب و از اعضای اصلب حزب توده بود

مجتهدی گیلانی : موسس دانشگاه صنعتی در ایران

عبدالله معظمی : حقوق دان ، رئیس مجلس در سال 1324

محمد علی ملکی : وزیر بهداری مصدق ، قوام

خلیل ملکی : از موسسین حزب زحمتکشان

محمد نصیری : وزیر مشاور هویدا و منصور

                                      بازرگان کیست ؟

در سال 1۲85 همزمان با انقلاب مشروطیت در تهران به دنیا آمد . در سال 1306 به همراه گروه محصلین ممتاز اعزامی دولت ، به کشور فرانسه اعزام شد و بعد از اتمام تحصیلات در رشته مکانیک در سال 1313 به کشور برگشت و طی دوره ای ریاست  دانشکده فنی را برعهده گرفت . بازرگان در دوران زمامداری دکتر مصدق به سمت معاون  وزیر فرهنگ درآمد و همچنین به دستور دکتر مصدق به ماموریت خلع ید از شرکت نفت فرستاده شد که بعد از مدتی استعفا داد . او بعد از استعفا به سرپرستی سازمان آب ولوله کشی تهران منصوب شد که تا بعد از کودتا همچنان در پست خود باقی ماند ولی به دلایل فعالیت های سیاسی در عرصه انتخابات  برکنار شد . پس از آن بازرگان به دانشگاه رفت و مشغول به تدریس شد ولی باز به علت انتقاد از قرارداد کنسرسیوم به همراه 10 استاد دیگر بازداشت و تبعید شد که پس از سه سال از سوی شاه بخشیده شد و دوباره به استخدام دانشگاه  درآمد . در سال 1340 نهضت آزادی را تاسیس کرد و این بار به دلیل انتقاد از انقلاب سفید شاه به10 سال زندان محکوم شد . او درباره شعار مثلثی خدا – شاه – میهن گفته بوده است که ما آن شاهی که بالاتر از مردم و در کنار خدا در یک ردیف باشد نمی خواهیم . بازرگان در سال 1346 آزاد شد و تا سال 1357 بیشتر به فعالیت های علمی و دینی  می پرداخت .

با آمدن سال 57 نام او باز بر سر زبانها افتاد .  شخصیت آرام و بی خطر اما اصلاح طلب و خوشنام و محبوبش موجب شد که امام خمینی و محمدرضا شاه  هردو به دنبال او باشند . بازرگان پیشنهاد نخست وزیری شاه را رد کرد چرا که به نظر او اصلاحات با وجود شاه  مشکل و دشوار و خیلی دیر است . با این وجود بازرگان مخالف انقلاب و به عبارت دیگر او ضد انقلاب به معنای دقیق کلمه بود . ولی او برخلاف میل باطنی خود اولین نخست وزیر انقلاب اسلامی شد . هدف بازرگان از نخست وزیر شدن این بود که به یک  نحوی انقلاب را از مسیر افراطی گری ها و استبداد و انحصار طلبی ها انصراف دهد و مردم را به آرامش و سازندگی هدایت کند . 

 امروز از  سخن هائی که بازرگان می گفت سه گونه برداشت می کنند . 1 -  حرف هایش درست بود ولی عملی نبود 2 -   حرف هایش از سر وابستگی به امریالیسم امریکا یا منافقین و شاه بود 3 – درست بود و عملی ولی احتیاج به حمابت  و اتحاد رهبران انقلاب  داشت .

حرف های بازرگان از این دست بود که مثلا مخالف اعدام و تصفیه بروکراسی لایه ی میانی رژیم گذشته بود . البته او با اعدام هویدا مخالف بود و از شاه می خواست که به ایران بیاید و خاطراتش را بنویسد و از تجربیاتش استفاده شود . او همچنین با تخریب مقبره رضاخان موافق نبود . خواستار مذاکره با امریکا بود . با دادگاه های انقلابی مخالف بود . از انقلابی گری از نوع احساسی آن رنج می برد و از اینکه مردم همه چیز را با زور و زود می خواهند از انقلاب ناامید می شد . مثلا وقتی به قم امده بود و مردم از مشکلات خودشان سخن می کفتند و انتظار فوری داشتند بازرگان به آنها می گفت « من حضرت ابوالفضل نیستم که شفا بدهم » یا وقتی از اقدامات غیر انقلابی و محافظه کارانه دولت او انتقاد می کردند می گفت : « من حضرت علی نیستم که بگویم آهای معاویه از سر جایت بلند شو  . » یا می گفت « من همان فولکس واگن قراضه ای هستم که فقط روی زمین های هموار راه میروم  »   او صریحا به مردم می گفت : که ای مردم دستتان درد نکنه که انقلاب کردید ولی حال بروید دنبال کارو زندگی تان و بگذارید دولت کار خودش را انجام دهد و به دانشجویان اعلام می کرد : به شما فضولی نیامده !

سرانجام  بازرگان به دلیل وجود تعدد مراکز تصمیم گیری که آن را نوعی تداخل در امور اجرائی میدانست استعفا داد .  بازرگان پس از نه ماه نحست وزیری  به شورای انقلاب رفت و بعد از آن به نمایندگی مردم تهران در مجلس انتخاب شد . 

به طور کلی  شخصیت بازرگان بعد از انقلاب دچار نوساناتی شد . از شعار اینکه دولت او دولت صاحب الزمان است تا مرگ بر بازرگان در نمازجمعه و ممنوع التصویر شدن و رد صلاحیت شدن و از آنجا تا فیلم تلویزیونی روزگار قریب که در شب های دوشنبه در حال پخش است که نشان داد بازرگان  دوباره  به شخصبت آرمانی خود بازگشته ؛ متغیر بوده است  . بازرگان از نظر شخصیت ها و گروه های مختلف سیاسی نیز جالب توجه است . مثلا امام خمینی او را ملی و متدین خواند . مصدق از او به عنوان تنها مرد وطن پرست و محمدرضا شاه او را خشک مقدس خواند . از نظر گرو های سیاسی نیز بازرگان به لقبهای گوناگونی  منتسب شده است که  پدر روشنفکری دینی ، آخوند کت و شلواری ، چریک پیر ، سازشکار ، لیبرال و پدر معنوی منافقین از جمله ی آنهاست .

مهندس بازرگان در قامت یک روشنفکر دینی اعتقادات جالبی دارد که به طور مثال با لباس روحانیت مخالف بود . او در قبل از انقلاب در یک سخنرانی با چنین مضمونی گفته بود : این چه کاری است که خودتان را تافته جدابافته  کرده اید . مگر حضرت محمد (ص ) لباسی جز لباس مردم عادی را می پوشید .

بازرگان سرانجام بر اثر سکته قلبی در سی ام دی سال 1373 به حیات ابدی پیوست و در آرامگاه خانوادگی خود در قبرستان بیات در قم جنب پل آهنچی به خاک سپرده شد .